چكيده:
بي شك تحولات موجود در عرصه مديريت نشات گرفته از نگرش سيستماتيك به سازمانهاست كه آنها را بعنوان سيستمي باز در نظر گرفته و درتعامل مستقيم با اجتماع و محيط اطراف سيستم است. در اين نگرش سازمان بعنوان سيستمي درنظر گرفته شده كه ورودي هايي دارد كه از محيط گرفته و در درون فرآيندهاي سازمان ارزشي به آن افزوده شده و به محيط باز مي گردد. تعاملي دو سويه ميان سازمان و محيط اطراف سازمان كه هركدام بر ديگري تاثير گذاشته و از ديگر تاثير مي پذيرند.
همچنين رويدادها و وقايع درون سازمان و فعل و انفعالات آن لاجرم به محيط اطراف سيستم كشيده شده و بر رابطه سيستم و محيط تاثير مي گذارد كه دراين بين ممكن است نگرش محيط نسبت به سازمان منفي تر و يا مثبت تر گردد. اين نگرش هر چه مثبت تر موجب دوام و بقاي سازمان و هرچه منفي تر باشد موجب انحلال و سستي آن مي گردد. امروزه نگاه سيستماتيك به سازمانها توجه هر چه بيشتر به استانداردها را به همراه داشته است . استانداردها يي كه روابط درون سازماني را مستحكم كرده و در جهت قوام و همبستگي هر چه بيشتر عوامل محيطي و برون سازماني بكار مي رود و در عرصه رقابت ميان سيستمهاي مختلف امتياز و نقطه قوتي براي سازمان محسوب مي شود، و راه را در پيشبرد اهداف هموارتر مي كنند.
دسته اي از اين استانداردها سيستم هاي مديريت كيفيت و فرآيند گرايي را مورد توجه قرار داده و بخشي جنبه هاي زيست محيطي و تعامل سازمان و محيط زيست را بصورت مسالمت آميز مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهند و دسته اي ديگر بر ايمني و بهداشت شغلي در سازمانها تاكيد دارند و يا استانداردهايي كه جنبه فني داشته و مرتبط با محصول و يا حرفه اي خاص هستند.
اما در سالهاي اخير استاندارد بين المللي جديدي، تحت عنوان استاندارد
مسئوليت پذيري اجتماعي و يا مقبوليت اجتماعي(SA8000) social accountability مورد توجه قرار گرفته است.
استاندارد SA8000 در سال 1997 بعنوان استانداردي كه مسائل اخلاقي را در محيط كار مورد توجه قرار مي دهد مطرح شد كه آخرين ويرايش آن در سال 2000 تدوين شده است.
در تدوين استاندارد SA8000 و پيش بيني مكانيزم هاي مميزي و صدور گواهي آن به منابع زير مراجعه شده است:
• 11 موافقت نامه از پيمان نامه هاي (ILO)
• اعلاميه جهاني حقوق بشر سازمان ملل(1948)
• كنوانسيون سازمان ملل درباره حقوق كودك
• استانداردهاي تدوين شده توسط سازمان ISO و راهنماهاي مربوطه
اين استاندارد محيط كاري را بعنوان محيطي امن، سالم و با كيفيت و در جهت تحقق اهداف متعالي اجتماعي در نظر گرفته و در پي دستيابي به اهداف بشر دوستانه است.
به عبارت ديگر استاندارد مقبوليت اجتماعي يعني رعايت و اجراي آن دسته از الزمات و فاكتورهاي اخلاقي، اجتماعي كه باعث ارتقاي مقبوليت و مسئوليت پذيري اجتماعي يك سازمان ازديدگاه كليه طرفهاي ذينفع خود مي شود. صرف نظر از دورنماي استقرار اين سيستم در مقياس كوچكتر، اين استقرار باعث تامين بستری مناسب جهت ايجاد امنيت شغلي، بهداشت رواني كار و عدالت اجتماعي در سطوح كار و كارگري خواهد شد.
ما از اين جهت اين استاندارد را مورد توجه قرار مي دهيم كه در ارتباط مستقيم با آرمانها، ساختارها و چارچوب هاي دانش روابط عمومي و اهداف و چشم اندازهاي آن مي باشدكه در زیر به بخشي از اين كاركردها و تشابهات اشاره شده است.
در پي ايجاد و استقرار استاندارد SA8000(مقبوليت اجتماعي) در سازمان عوامل زير به تحقق مي پيوندد:
• تامين و تضمين محيط كار سالم و ايمن چه از لحاظ روحي و رواني و چه از نظر فيزيكي و جسماني.
• ايجاد انگيزش ميان افراد با روي آوردن سازمان به مقوله عدالت اجتماعي در سطوح كار و كارگري و رعايت حقوق كاركنان در درون سازمان كه اين امر افزايش سطح كيفي كار را به همراه خواهد داشت.
• ارتقاي سطوح شخصيتي افراد و عزت نفس هر چه بيشتر در ميان آنان.
• از طريق ايجاد سنديكاهاي كارگري و پيوستن افراد به اين سنديكاها هويت و شخصيت كاري ايجاد مي شود.
• نگرش هاي درون سازمان در جهتی مثبت تغيير كرده كه اين امر موجب تقويت روند فرآيندها و اهداف سازماني و تسهيل آنان مي گردد.
• بوجود آوردن احساس امنيت شغلي ميان كاركنان و از ميان برداشتن هر گونه تبعيض و نابرابري درسطوح مختلف سازمان.
• استقرار اين استاندارد در درن سازمان و انعكاس آن به بيرون از آن موجب ارتقاي شان و منزلت سازمان درنزد افكار عمومي، ذينفعان و گروههاي مختلف اجتماعي،خواهد شد.
اين رسالتي است كه روابط عمومي ها مي توانند انجام دهند و بازوي مديريت سازمان در استقرار اين سيستم در درون سازمان و انعكاس آن به بيرون از سازمان باشند تا هم عوامل درون سازماني از انگيزه، استحكام و رضايت بيشتري برخوردار باشند و هم افكار عمومي و گروههاي مختلف اجتماعي رادرپيشبرد هر چه بيشتر خط مشي و اهداف سازماني با خود همراه كنند.
البته در اين مقاله، الزامات، نيازمنديها، اهداف، كاركردها و تشابهات صرفا بصورت كلي مطرح شده ، و هدف اصلي آشنايي با ستاندارد مقبوليت اجتماعي و رابطه عميق و دو سويه آن با ساختارها، اصول و دانش روابط عمومي مي باشد.
اميد است كه درآينده كارشناسان و دست اندركاران روابط عمومي به اين امر توجه بيشتري داشته و در اين زمينه تحقيقات و بررسي ها بنيادي تري انجام دهند.
الزمات مقبوليت اجتماعي
1. كار كودكان child labor
سازمان نبايد از آنچه كه به عنوان كار كودكان (زير15سال) تعريف گرديده استفاده نمايد يا از آن حمايت نمايد.
سازمان بايستي جهت ارتقاء آموزش و تحصيل كودكان تحت پوشش تلاش نمايد و نبايستي كودكان و كارگران جوان را در موقعيت هاي خطرناك، نامن و غير بهداشتي بكار گمارد.
2. كار اجباريforced labor
كار اجباري عبارت است از تمام كارها وخدماتي كه از يك فرد با تهديد به جريمه براي كاري كه داوطلب انجام آن نيست خواسته شود يا براي كار يا خدماتي كه به عنوان غرامت بدهي خواسته مي شود. واژه جريمه در اينجا به معناي مجازات مالي، تنبيه هاي جسماني مانند فقدان حقوق و امتيازات يا محدوديتهاي حركتي يا توقيف امانات يا كارتهاي شناسايي توسط كارفرما مي باشد. (مانند پاسپورت)
SA8000 كليه كارهاي اجباري اعم از كار اجباري يا الزامي تحت هر شرايطي مثل كار اجباري زندان، شاگردي كار ضمانتي را ممنوع مي كند. SA8000 براي افشا سازي كامل شرايط و موقعيت هاي استخدام اوليه، روش اوليه استخدام يا استخدام موثر در آينده كارگران، فراخوان مي دهد. قرارداد كارمند بايد كاملا به او بيان و توسط كارمند درك شود و نبايد به نحوي كارگر را بدهكارنمايد. به عبارتي ساده تر هيچ كس نبايد مجبور به كار شود.
3. بهداشت و ايمني Health and Safety
سازمان با توجه به شناختي كه از صنعت خود دارد و با آگاهي از خطرات احتمالي ناشي از نوع كار خود، محيط سالم و ايمن را فراهم نموده و با به حداقل رساندن دلايل بروز خطر در محيط كار بر اساس روشهاي علمي ،گامهايي را براي پيشگري از حوادث و آسيبهاي بالقوه حين كار بردارد.
شركت بايستي نماينده اي را از سوي مديريت ارشد به عنوان مسئول ايمني و بهداشت تمام كاركنان تعيين نمايد كه پاسخگوي عناصر مربوط به بهداشت و ايمني اين استاندارد باشد. ضمنا سازمان بايستي اطمينان حاصل نمايد كه همه كاركنان ازآموزشهاي بهداشتي و ايمني منظم برخوردارند.
سازمان بايستي سيستمي را براي شناسايي، پيشگيري و پاسخگويي به تهديدات بالقوه در ارتباط با بهداشت و ايمني كاركنان برقرار سازد و شرايط و تسهيلات بهداشتي و خوابگاهي مناسب را براي كاركنان فراهم آورد.
4. آزادي انجمن هاي و حقوق پيمانها دسته جمعي كار freedom of Association &Right to collective Bargaining Criteria
سازمان بايستي حقوق همه كاركنان را براي تشكيل يا پيوستن به اتحاديه هاي كاري و پيمانهاي دسته جمعي رعايت نموده و تضمين نمايد كه نمايندگان كاركنان اين انجنها ، مورد تبعيض قرار نمي گيرند و به اعضاي خود درمحل كار دسترسي دارند.
نماينده اين اتحاديه ها بايستي به غير از مديران ستادي باشند و امكان ارتباط مستقيم با مديران سطح بالا رادر زمانها لازم داشته باشند.
5.تبعيضDiscrimination
سازمان نبايستي در استخدام افراد، پرداخت دستمزد، دسترسي به آموزش، ترفيع، قطع همكاري يا بازنشستگي بر اساس نژاد، طبقه، مليت، مذهب، معلوليت، جنسيت، تمايلات جنسي، عضويت اتحاديه، وابستگي سياسي يا سن تبعيض اعمال نمايد يا از آن حمايت نمايد.
سازمان نبايستي با اقداماتي نظير تفتيش عقايد يا تبعيض نژادي، طبقاتي،مليت، معلوليت، جنيسيت، تمايلات جنسي، عضويت اتحاديه، وابستگي سياسي در امور كاركنان مداخله نمايد.
6. انضباط هاي سختگيرانه Disciplinary Practices
سازمان نبايستي از تنبه بدني، اعمال فشارهاي جسمي يا روحي و اهانتهاي لفظي استفاده يا از آن حمايت كند.
7. ساعات كاري Working Hours
سازمان بايستي قوانين و استانداردهاي صنعتي مربوط به كار را بكار گيرد و ساعت كاري نبايستي از 48 ساعت در هفته تجاوز نمايد. كاركنان بايستي حداقل يك روز را در هفته تعطيل باشند. همه اضافه كاري ها بايد با يك دستمزد اضافه جبران شود و تحت هيچ شرايطي هر كارگر درهفته نبايد بيش از 12 ساعت اضافه كاري كند (مگر درشرايط اضطراري و بصورت اختياري و داوطلبانه از سوي كارگر).
8. حق السعي Remuneration
سازمان بايد اطمينان حاصل نمايد كه دستمزدها براي يك هفته كاري استاندارد پرداخت مي گردد و ميزان آن هميشه حداقل به اندازه سقف پایين استانداردهاي صنعتي و قانوني است. سازمان بايستي اطمينان حاصل نمايد كه كسورات دستمزدها با هدف تنبيهي نمي باشد و دستمزد همه كاركنان به طور شفاف و با جزئيات كامل است.
سازمان بايد اطمينان حاصل نمايد كه تمام قراردادهايش با كاركنانش، قانوني بوده و از انجام كارهايي نظير قراردادهاي كارآموزي مجاني اجتناب نمايد.
9. سيستم هاي مديريتي Management System
9-1- خط مشي
مديريت ارشد بايد خط مشي شركت را درارتباط با پذيرش اجتماعي و شرايط كار جهت حصول اطمينان ازموارد زیر تعريف نمايد:
الف. تعهد به انطباق با الزمات اين استاندارد
ب. تعهد بكار گيري قوانين ملي و ديگر قوانين اجرايي و ساير الزماتي كه شركت آنها ر ا پذيرفته است و رعايت اسناد بين المللي و تفسير آنها
ج. تعهد به بهبود مداوم
د. تدوين، اجرا و برقرار نگه داشتن و اطلاع رساني موثر اين خط مشي براي همه كاركنان و مديران
هـ . اين خط مشي دراختيار عموم قرار گيرد.
9-2- باز نگري مديريت
مديريت ارشد سازمان بايستي بصورت دوره اي كفايت و اثر بخشي مداوم را در خط مشي، روشهاي اجرايي و نتايج عملكرد خود را در مقايسه با الزامات اين استاندارد مورد بازنگري قرار دهد و در صورت نياز اصلاحات لازم را اجرا نمايد.
نمايندگان شركت
9-3- سازمان بايستي يك نماينده از سوي مديريت ارشد تعيين كند كه وي صرفنظر از ساير مسئوليتهايش از برآورده شدن الزامات اين استاندارد اطمينان حاصل نمايد.
9-4- سازمان بايستي شرايطي را فراهم آورد تا كاركنان از ميان خودشان يك نفر را كه مدير نباشد انتخاب نمايند تا ارتباط با مديريت ارشد در مورد موضوعات مرتبط با اين استاندارد، تسهيل گردد.
طرحريزي و اجرا
9-5- سازمان بايستي اطمينان حاصل نمايد كه اين استاندارد در همه سطوح سازمان تفهيم و اجرا مي شود،روشها شامل موارد زیر ،اما نه محدود به اينها باشد:
الف- تعريفات شفاف از وظايف، مسئوليتها و اختيارات
ب- آموزش كارمندان موقت و يا جديد الاستخدام
ج- آموزش دوره اي و اجراي برنامه هاي آگاه سازي براي كاركنان موجود
د- پايش مستمر فعاليتها در راستاي برآورده شدن الزامات اين استاندارد وكنترل تامين كنندگان و پيمان كاران فرعي
9-7- سازمان بايستي سوابق مناسبي از تعهد تامين كنندگان و پيمان كاران فرعي الزامات پذيرش اجتماعي شامل تمام تعهدات مصوب سازمان به موارد زیر برقرار نگهدارد:
الف- انطباق با همه الزامات اين استاندارد
ب- حضور در فعاليت هاي پايش سازمان در مورد خواسته شده
ج- اجراي سريع اقدام جبراني و اصلاحي در مورد هر عدم انطباق شناسايي شده نسبت به الزامات اين استاندارد
د- اطلاع رساني سريع و كامل شركت در مورد هر ارتباط تجاري مرتبط با تامين كنندگان يا پيمانكاران فرعي
9-8- سازمان بايستي شواهد مستدلي برقرار نگهدارد كه تامين كنندگان يا پيمانكاران فرعي كه در ليست كارگران خانگي هستند،بايد گامهاي موثري را بردارد كه اطمينان حاصل نمايد در رابطه با حمايت كامل آنها همچون كاركنان استخدام رسمي رفتار مي نمايد. كه مي تواند شامل موارد ذيل باشد:
الف- قرارداد مكتوب با آنها براي خريد از آنها
ب- اطمينان از اينكه قرارداد مكتوب توسط كارگر خانگي درك گرديده است
ج- نگهداري سوابق جامعي از جزئيات مشخصات كارگران خانگي
د- فعاليتهاي پايش با اطلاع و بدون اطلاع و بصورت مكرر جهت تصديق انطباق با شرايط مندرج در قراردادهاي خريد
پرداختن به نگراني ها (اولويت ها) و انجام اقدام اصلاحي
9-10- سازمان بايستي نگراني هاي كاركنان و ساير طرفهاي ذينفع را در ارتباط با عدم انطباق با خط مشي سازمان و الزامات اين استاندارد، مورد بررسي و توجه قرار داده و به آنها پاسخ دهد.
سازمان بايد از اعمال تنبيهات انضباطي، اخراج يا ساير تبعيضات درمورد كاركنان خود كه اطلاعاتي را جهت رعايت استاندارد فراهم مي كنند، اجتناب نمايد.
9-11- سازمان بايستي اقدامات جبراني و اصلاحي را اجرا نموده و منابع كافي را متناسب با ماهيت و شدت عدم انطباقهاي شناسايي شده را فراهم آورد.
9-12- سازمان بايد روشهاي اجرايي براي دريافت منظم داده ها و اطلاعات كليه طرفهاي ذينفع مرتبط با به كارگيري اين استاندارد ايجاد و برقرا نگه دارد.
9-13- در صورت الزام قراردادي،سازمان بايستي اطلاعات مستدلي فراهم كند و به طرفهاي ذينفع اجازه دهد كه اطمينان از انطباق با الزامات اين استاندارد را تصديق نمايند.
9-14- سازمان بايستي سوابق مناسب جهت اثبات انطباق با الزامات اين استاندارد، برقرار نگه دارد.
حال با توجه به بندها و الزامات استاندارد SA8000 متوجه رابطه ميان الزمات اين استاندارد و اصول، قواعد و چارچوب هاي دانش روابط عمومي مي شويم كه در ارتباطات با يكديگر بوده و همپوشاني كاملي را ايجاد مي كنند. روابط عمومي سازمان مي تواند نماينده مديريت در استقرار، دوام و بهبود مستمر اين سيستم در درون سازمان بوده توانايي خود و سازمانش را دربكارگيري الزمات اين استاندارد به افكارعمومي و گروههاي ذينفع ثابت كرده و موجب ارتقاي شان و منزلت سازمان در نزد گروههاي مختلف اجتماعي می گردد.
«لازم به ذكر است كه اين استاندارد قابل مميزي از سوي موسسات ذي صلاح بوده و بدان گواهينامه تعلق مي گيرد»
با استقرار و اجراي بندهاي مربوطه، كاركنان احساس تعلق بيشتري به سازمان كرده و براي پيشبرد اهداف سازماني تلاش بيشتري از خود نشان مي دهند. اين استاندارد كرامت و شخصيت انساني را ارتقا داده و حس عدالت طلبي و عدالت محوري را تقويت مي كند و اين همان رسالت روابط عمومي در سازمانها است.
بخش روابط عمومي سازمان مي تواند در استقرار تك تك بندها و الزامات اين استاندارد دخيل بوده و بطور مستقيم و يا غيرمستقيم بر روي آنها نظارت داشته باشد و در فواصل زماني مشخصي مورد مميزي و بازرسي قرار دهد.
بخش روابط عمومي هم مي تواند نماينده بهداشت و ايمني شغلي و هم نماينده انجمن ها و پيمانهاي دسته جمعي و هم رابط ميان سازمان و پيمانكاران مربوطه درجهت استقرار و بهبود مداوم سيستم بوده و هم می تواند نماينده و مشاور مديريت ارشد در استقرار و بهبود اين استاندارد در سازمان باشد.
مدل( WLA)يا تعالي سطوح درون سازماني
اين مدل كه منطبق با اصول و اهداف مشترك ميان دانش روابط عمومي و استاندارد مقبوليت اجتماعي مي باشد بصورت زير تعريف گرديده است.
WORK LABOR ACTION
در اين مدل work به معني كار پست و موقعيت است كه فرد دربرابر آن احساس هويت شغلي نمي كند، آن را حرفه اي نازل و بي ارزش دانسته و خود را متعلق به آن نمي داند. شخص نمي خواهد كه اجتماع وي را با اين عنوان بشناسند و هيچ انگيزه اي براي تغيير و ارتقاي سطح كيفي شغل، حرفه و سازمان خود ندارد.
همچنين labor به معني حرفه اي است كه فرد آن را به عنوان شغل خود پذيرفته و دربرابرآن احساس هويت مي كند و در اجتماع وي را با اين عنوان مي شناسند. اما شخص هيچ انگيزه و رغبتي براي تلاش و افزايش سطح كيفي كار خود و ارتقاي سازمان ازخود نشان نمي دهد. يعني نسبت به شغل وحرفه خود بي تفاوت است.
اما action شغل و حرفه است كه فرد نسبت به آن احساس هويت كامل مي كند. بدان شغل علاقه مند بوده و هميشه در پي خلاقيت و نوآوري است و در تلاش است كه سطح خود، حرفه و سازمانش را ازجهات گوناگون ارتقاء بخشد.
بدين صورت دانش روابط عمومي و استاندارد مقبوليت اجتماعي در حركتي مشترك و موازي در تلاش اند كه با تمركز بيشتر بر روي افراد، افزايش انگيزش ميان آنان و آموزشهاي مستمر كاركنان محيط سازماني را به گونه اي مهيا كرده و شرايطي را به وجود آورند كه work را به labor و labor را به action تبديل كنند.
اين حركت و تلاشي است دو سويه، موازي و هدفمند ميان روابط عمومي سازمانها و استاندارد مقوبليت اجتماعي كه درنهايت موجب تعالي و مترتفع نمودن سطوح و ايجاد شرايطي براي بروز خلاقيت ها ونوآوري ها در سطوح كلان سازماني مي گردد.
اميد است كه كارشناسان و متخصصان روابط عمومي با توجه بيشتر به اين استاندارد و وجوه اخلاقي، اجتماعي و عدالت گستر آن گام بلندي در اعتلاي هر چه بشتر دانش مقدس روابط عمومي بردارند و جامعه اي خلاق، پويا و با محوريت اخلاق به وجود آورند.