بی شک تحولات موجود در عرصه مدیریت نشات گرفته از نگرش سیستماتیک به سازمانهاست که آنها را بعنوان سیستمی باز و در تعامل مستقیم با اجتماع و محیط اطراف در نظر مي گيرد.
بی شک تحولات موجود در عرصه مدیریت نشات گرفته از نگرش سیستماتیک به سازمانهاست که آنها را بعنوان سیستمی باز در نظر گرفته و درتعامل مستقیم با اجتماع و محیط اطراف سیستم است. در این نگرش سازمان بعنوان سیستمی درنظر گرفته شده که ورودی هایی دارد که از محیط گرفته و در درون فرآیندهای سازمان ارزشی به آن افزوده شده و به محیط باز می گردد. تعاملی دو سویه میان سازمان و محیط اطراف سازمان که هرکدام بر دیگری تاثیر گذاشته و از دیگر تاثیر می پذیرند.
همچنین رویدادها و وقایع درون سازمان و فعل و انفعالات آن لاجرم به محیط اطراف سیستم کشیده شده و بر رابطه سیستم و محیط تاثیر می گذارد که دراین بین ممکن است نگرش محیط نسبت به سازمان منفی تر و یا مثبت تر گردد. این نگرش هر چه مثبت تر موجب دوام و بقای سازمان و هرچه منفی تر باشد موجب انحلال و سستی آن می گردد. امروزه نگاه سیستماتیک به سازمانها توجه هر چه بیشتر به استانداردها را به همراه داشته است . استانداردها یی که روابط درون سازمانی را مستحکم کرده و در جهت قوام و همبستگی هر چه بیشتر عوامل محیطی و برون سازمانی بکار می رود و در عرصه رقابت میان سیستمهای مختلف امتیاز و نقطه قوتی برای سازمان محسوب می شود، و راه را در پیشبرد اهداف هموارتر می کنند.
دسته ای از این استانداردها سیستم های مدیریت کیفیت و فرآیند گرایی را مورد توجه قرار داده و بخشی جنبه های زیست محیطی و تعامل سازمان و محیط زیست را بصورت مسالمت آمیز مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهند و دسته ای دیگر بر ایمنی و بهداشت شغلی در سازمانها تاکید دارند و یا استانداردهایی که جنبه فنی داشته و مرتبط با محصول و یا حرفه ای خاص هستند.
اما در سالهای اخیر استاندارد بین المللی جدیدی، تحت عنوان استاندارد مسئولیت پذیری اجتماعی و یا مقبولیت اجتماعی(SA۸۰۰۰) social accountability مورد توجه قرار گرفته است. استاندارد SA۸۰۰۰ در سال ۱۹۹۷ بعنوان استانداردی که مسائل اخلاقی را در محیط کار مورد توجه قرار می دهد مطرح شد که آخرین ویرایش آن در سال ۲۰۰۰ تدوین شده است.
در تدوین استاندارد SA۸۰۰۰ و پیش بینی مکانیزم های ممیزی و صدور گواهی آن به منابع زیر مراجعه شده است:
▪ ۱۱ موافقت نامه از پیمان نامه های (ILO)
▪ اعلامیه جهانی حقوق بشر سازمان ملل(۱۹۴۸)
▪ کنوانسیون سازمان ملل درباره حقوق کودک
▪ استانداردهای تدوین شده توسط سازمان ISO و راهنماهای مربوطه
این استاندارد محیط کاری را بعنوان محیطی امن، سالم و با کیفیت و در جهت تحقق اهداف متعالی اجتماعی در نظر گرفته و در پی دستیابی به اهداف بشر دوستانه است.
به عبارت دیگر استاندارد مقبولیت اجتماعی یعنی رعایت و اجرای آن دسته از الزمات و فاکتورهای اخلاقی، اجتماعی که باعث ارتقای مقبولیت و مسئولیت پذیری اجتماعی یک سازمان ازدیدگاه کلیه طرفهای ذینفع خود می شود. صرف نظر از دورنمای استقرار این سیستم در مقیاس کوچکتر، این استقرار باعث تامین بستری مناسب جهت ایجاد امنیت شغلی، بهداشت روانی کار و عدالت اجتماعی در سطوح کار و کارگری خواهد شد.
ما از این جهت این استاندارد را مورد توجه قرار می دهیم که در ارتباط مستقیم با آرمانها، ساختارها و چارچوب های دانش روابط عمومی و اهداف و چشم اندازهای آن می باشدکه در زیر به بخشی از این کارکردها و تشابهات اشاره شده است.
در پی ایجاد و استقرار استاندارد SA۸۰۰۰(مقبولیت اجتماعی) در سازمان عوامل زیر به تحقق می پیوندد:
▪ تامین و تضمین محیط کار سالم و ایمن چه از لحاظ روحی و روانی و چه از نظر فیزیکی و جسمانی.
▪ ایجاد انگیزش میان افراد با روی آوردن سازمان به مقوله عدالت اجتماعی در سطوح کار و کارگری و رعایت حقوق کارکنان در درون سازمان که این امر افزایش سطح کیفی کار را به همراه خواهد داشت.
▪ ارتقای سطوح شخصیتی افراد و عزت نفس هر چه بیشتر در میان آنان.
▪ از طریق ایجاد سندیکاهای کارگری و پیوستن افراد به این سندیکاها هویت و شخصیت کاری ایجاد می شود.
▪ نگرش های درون سازمان در جهتی مثبت تغییر کرده که این امر موجب تقویت روند فرآیندها و اهداف سازمانی و تسهیل آنان می گردد.
▪ بوجود آوردن احساس امنیت شغلی میان کارکنان و از میان برداشتن هر گونه تبعیض و نابرابری درسطوح مختلف سازمان.
▪ استقرار این استاندارد در درن سازمان و انعکاس آن به بیرون از آن موجب ارتقای شان و منزلت سازمان درنزد افکار عمومی، ذینفعان و گروههای مختلف اجتماعی،خواهد شد.
این رسالتی است که روابط عمومی ها می توانند انجام دهند و بازوی مدیریت سازمان در استقرار این سیستم در درون سازمان و انعکاس آن به بیرون از سازمان باشند تا هم عوامل درون سازمانی از انگیزه، استحکام و رضایت بیشتری برخوردار باشند و هم افکار عمومی و گروههای مختلف اجتماعی رادرپیشبرد هر چه بیشتر خط مشی و اهداف سازمانی با خود همراه کنند.
البته در این مقاله، الزامات، نیازمندیها، اهداف، کارکردها و تشابهات صرفا بصورت کلی مطرح شده ، و هدف اصلی آشنایی با ستاندارد مقبولیت اجتماعی و رابطه عمیق و دو سویه آن با ساختارها، اصول و دانش روابط عمومی می باشد.
امید است که درآینده کارشناسان و دست اندرکاران روابط عمومی به این امر توجه بیشتری داشته و در این زمینه تحقیقات و بررسی ها بنیادی تری انجام دهند.
● الزمات مقبولیت اجتماعی
۱) کار کودکان child labor
سازمان نباید از آنچه که به عنوان کار کودکان (زیر۱۵سال) تعریف گردیده استفاده نماید یا از آن حمایت نماید.
سازمان بایستی جهت ارتقاء آموزش و تحصیل کودکان تحت پوشش تلاش نماید و نبایستی کودکان و کارگران جوان را در موقعیت های خطرناک، نامن و غیر بهداشتی بکار گمارد.
۲)کار اجباریforced labor
کار اجباری عبارت است از تمام کارها وخدماتی که از یک فرد با تهدید به جریمه برای کاری که داوطلب انجام آن نیست خواسته شود یا برای کار یا خدماتی که به عنوان غرامت بدهی خواسته می شود. واژه جریمه در اینجا به معنای مجازات مالی، تنبیه های جسمانی مانند فقدان حقوق و امتیازات یا محدودیتهای حرکتی یا توقیف امانات یا کارتهای شناسایی توسط کارفرما می باشد. (مانند پاسپورت)
SA۸۰۰۰ کلیه کارهای اجباری اعم از کار اجباری یا الزامی تحت هر شرایطی مثل کار اجباری زندان، شاگردی کار ضمانتی را ممنوع می کند. SA۸۰۰۰ برای افشا سازی کامل شرایط و موقعیت های استخدام اولیه، روش اولیه استخدام یا استخدام موثر در آینده کارگران، فراخوان می دهد.
قرارداد کارمند باید کاملا به او بیان و توسط کارمند درک شود و نباید به نحوی کارگر را بدهکارنماید. به عبارتی ساده تر هیچ کس نباید مجبور به کار شود.
۳) بهداشت و ایمنی Health and Safety
سازمان با توجه به شناختی که از صنعت خود دارد و با آگاهی از خطرات احتمالی ناشی از نوع کار خود، محیط سالم و ایمن را فراهم نموده و با به حداقل رساندن دلایل بروز خطر در محیط کار بر اساس روشهای علمی ،گامهایی را برای پیشگری از حوادث و آسیبهای بالقوه حین کار بردارد.
شرکت بایستی نماینده ای را از سوی مدیریت ارشد به عنوان مسئول ایمنی و بهداشت تمام کارکنان تعیین نماید که پاسخگوی عناصر مربوط به بهداشت و ایمنی این استاندارد باشد. ضمنا سازمان بایستی اطمینان حاصل نماید که همه کارکنان ازآموزشهای بهداشتی و ایمنی منظم برخوردارند.
سازمان بایستی سیستمی را برای شناسایی، پیشگیری و پاسخگویی به تهدیدات بالقوه در ارتباط با بهداشت و ایمنی کارکنان برقرار سازد و شرایط و تسهیلات بهداشتی و خوابگاهی مناسب را برای کارکنان فراهم آورد.
۴) آزادی انجمن های و حقوق پیمانها دسته جمعی کار freedom of Association &Right to collective Bargaining Criteria
سازمان بایستی حقوق همه کارکنان را برای تشکیل یا پیوستن به اتحادیه های کاری و پیمانهای دسته جمعی رعایت نموده و تضمین نماید که نمایندگان کارکنان این انجنها ، مورد تبعیض قرار نمی گیرند و به اعضای خود درمحل کار دسترسی دارند.
نماینده این اتحادیه ها بایستی به غیر از مدیران ستادی باشند و امکان ارتباط مستقیم با مدیران سطح بالا رادر زمانها لازم داشته باشند.
۵) تبعیضDiscrimination
سازمان نبایستی در استخدام افراد، پرداخت دستمزد، دسترسی به آموزش، ترفیع، قطع همکاری یا بازنشستگی بر اساس نژاد، طبقه، ملیت، مذهب، معلولیت، جنسیت، تمایلات جنسی، عضویت اتحادیه، وابستگی سیاسی یا سن تبعیض اعمال نماید یا از آن حمایت نماید.
سازمان نبایستی با اقداماتی نظیر تفتیش عقاید یا تبعیض نژادی، طبقاتی،ملیت، معلولیت، جنیسیت، تمایلات جنسی، عضویت اتحادیه، وابستگی سیاسی در امور کارکنان مداخله نماید.
۶)انضباط های سختگیرانه Disciplinary Practices
سازمان نبایستی از تنبه بدنی، اعمال فشارهای جسمی یا روحی و اهانتهای لفظی استفاده یا از آن حمایت کند.
۷) ساعات کاری Working Hours
سازمان بایستی قوانین و استانداردهای صنعتی مربوط به کار را بکار گیرد و ساعت کاری نبایستی از ۴۸ ساعت در هفته تجاوز نماید. کارکنان بایستی حداقل یک روز را در هفته تعطیل باشند. همه اضافه کاری ها باید با یک دستمزد اضافه جبران شود و تحت هیچ شرایطی هر کارگر درهفته نباید بیش از ۱۲ ساعت اضافه کاری کند (مگر درشرایط اضطراری و بصورت اختیاری و داوطلبانه از سوی کارگر)
۸)حق السعی Remuneration
سازمان باید اطمینان حاصل نماید که دستمزدها برای یک هفته کاری استاندارد پرداخت می گردد و میزان آن همیشه حداقل به اندازه سقف پایین استانداردهای صنعتی و قانونی است. سازمان بایستی اطمینان حاصل نماید که کسورات دستمزدها با هدف تنبیهی نمی باشد و دستمزد همه کارکنان به طور شفاف و با جزئیات کامل است.
سازمان باید اطمینان حاصل نماید که تمام قراردادهایش با کارکنانش، قانونی بوده و از انجام کارهایی نظیر قراردادهای کارآموزی مجانی اجتناب نماید.
۹) سیستم های مدیریتی Management System
۹-۱) خط مشی
مدیریت ارشد باید خط مشی شرکت را درارتباط با پذیرش اجتماعی و شرایط کار جهت حصول اطمینان ازموارد زیر تعریف نماید:
الف) تعهد به انطباق با الزمات این استاندارد
ب) تعهد بکار گیری قوانین ملی و دیگر قوانین اجرایی و سایر الزماتی که شرکت آنها ر ا پذیرفته است و رعایت اسناد بین المللی و تفسیر آنها
ج) تعهد به بهبود مداوم
د) تدوین، اجرا و برقرار نگه داشتن و اطلاع رسانی موثر این خط مشی برای همه کارکنان و مدیران
هـ) این خط مشی دراختیار عموم قرار گیرد.
۹-۲) باز نگری مدیریت
مدیریت ارشد سازمان بایستی بصورت دوره ای کفایت و اثر بخشی مداوم را در خط مشی، روشهای اجرایی و نتایج عملکرد خود را در مقایسه با الزامات این استاندارد مورد بازنگری قرار دهد و در صورت نیاز اصلاحات لازم را اجرا نماید.
نمایندگان شرکت
۹-۳) سازمان بایستی یک نماینده از سوی مدیریت ارشد تعیین کند که وی صرفنظر از سایر مسئولیتهایش از برآورده شدن الزامات این استاندارد اطمینان حاصل نماید.
۹-۴) سازمان بایستی شرایطی را فراهم آورد تا کارکنان از میان خودشان یک نفر را که مدیر نباشد انتخاب نمایند تا ارتباط با مدیریت ارشد در مورد موضوعات مرتبط با این استاندارد، تسهیل گردد.
طرح ریزی و اجرا
۹-۵)سازمان بایستی اطمینان حاصل نماید که این استاندارد در همه سطوح سازمان تفهیم و اجرا می شود،روشها شامل موارد زیر ،اما نه محدود به اینها باشد:
الف) تعریفات شفاف از وظایف، مسئولیتها و اختیارات
ب) آموزش کارمندان موقت و یا جدید الاستخدام
ج) آموزش دوره ای و اجرای برنامه های آگاه سازی برای کارکنان موجود
د) پایش مستمر فعالیتها در راستای برآورده شدن الزامات این استاندارد وکنترل تامین کنندگان و پیمان کاران فرعی
۹-۷)سازمان بایستی سوابق مناسبی از تعهد تامین کنندگان و پیمان کاران فرعی الزامات پذیرش اجتماعی شامل تمام تعهدات مصوب سازمان به موارد زیر برقرار نگهدارد:
الف) انطباق با همه الزامات این استاندارد
ب) حضور در فعالیت های پایش سازمان در مورد خواسته شده
ج) اجرای سریع اقدام جبرانی و اصلاحی در مورد هر عدم انطباق شناسایی شده نسبت به الزامات این استاندارد
د) اطلاع رسانی سریع و کامل شرکت در مورد هر ارتباط تجاری مرتبط با تامین کنندگان یا پیمانکاران فرعی
۹-۸)سازمان بایستی شواهد مستدلی برقرار نگهدارد که تامین کنندگان یا پیمانکاران فرعی که در لیست کارگران خانگی هستند،باید گامهای موثری را بردارد که اطمینان حاصل نماید در رابطه با حمایت کامل آنها همچون کارکنان استخدام رسمی رفتار می نماید. که می تواند شامل موارد ذیل باشد:
الف) قرارداد مکتوب با آنها برای خرید از آنها
ب) اطمینان از اینکه قرارداد مکتوب توسط کارگر خانگی درک گردیده است
ج) نگهداری سوابق جامعی از جزئیات مشخصات کارگران خانگی
د) فعالیتهای پایش با اطلاع و بدون اطلاع و بصورت مکرر جهت تصدیق انطباق با شرایط مندرج در قراردادهای خرید
پرداختن به نگرانی ها (اولویت ها) و انجام اقدام اصلاحی
۹-۱۰)سازمان بایستی نگرانی های کارکنان و سایر طرفهای ذینفع را در ارتباط با عدم انطباق با خط مشی سازمان و الزامات این استاندارد، مورد بررسی و توجه قرار داده و به آنها پاسخ دهد.
سازمان باید از اعمال تنبیهات انضباطی، اخراج یا سایر تبعیضات درمورد کارکنان خود که اطلاعاتی را جهت رعایت استاندارد فراهم می کنند، اجتناب نماید.
۹-۱۱)سازمان بایستی اقدامات جبرانی و اصلاحی را اجرا نموده و منابع کافی را متناسب با ماهیت و شدت عدم انطباقهای شناسایی شده را فراهم آورد.
۹-۱۲)سازمان باید روشهای اجرایی برای دریافت منظم داده ها و اطلاعات کلیه طرفهای ذینفع مرتبط با به کارگیری این استاندارد ایجاد و برقرا نگه دارد.
۹-۱۳)در صورت الزام قراردادی،سازمان بایستی اطلاعات مستدلی فراهم کند و به طرفهای ذینفع اجازه دهد که اطمینان از انطباق با الزامات این استاندارد را تصدیق نمایند.
۹-۱۴)سازمان بایستی سوابق مناسب جهت اثبات انطباق با الزامات این استاندارد، برقرار نگه دارد.
حال با توجه به بندها و الزامات استاندارد SA۸۰۰۰ متوجه رابطه میان الزمات این استاندارد و اصول، قواعد و چارچوب های دانش روابط عمومی می شویم که در ارتباطات با یکدیگر بوده و همپوشانی کاملی را ایجاد می کنند. روابط عمومی سازمان می تواند نماینده مدیریت در استقرار، دوام و بهبود مستمر این سیستم در درون سازمان بوده توانایی خود و سازمانش را دربکارگیری الزمات این استاندارد به افکارعمومی و گروههای ذینفع ثابت کرده و موجب ارتقای شان و منزلت سازمان در نزد گروههای مختلف اجتماعی می گردد.
«لازم به ذکر است که این استاندارد قابل ممیزی از سوی موسسات ذی صلاح بوده و بدان گواهینامه تعلق می گیرد»
با استقرار و اجرای بندهای مربوطه، کارکنان احساس تعلق بیشتری به سازمان کرده و برای پیشبرد اهداف سازمانی تلاش بیشتری از خود نشان می دهند. این استاندارد کرامت و شخصیت انسانی را ارتقا داده و حس عدالت طلبی و عدالت محوری را تقویت می کند و این همان رسالت روابط عمومی در سازمانها است.
بخش روابط عمومی سازمان می تواند در استقرار تک تک بندها و الزامات این استاندارد دخیل بوده و بطور مستقیم و یا غیرمستقیم بر روی آنها نظارت داشته باشد و در فواصل زمانی مشخصی مورد ممیزی و بازرسی قرار دهد.
بخش روابط عمومی هم می تواند نماینده بهداشت و ایمنی شغلی و هم نماینده انجمن ها و پیمانهای دسته جمعی و هم رابط میان سازمان و پیمانکاران مربوطه درجهت استقرار و بهبود مداوم سیستم بوده و هم می تواند نماینده و مشاور مدیریت ارشد در استقرار و بهبود این استاندارد در سازمان باشد.
● مدل( WLA)یا تعالی سطوح درون سازمانی
این مدل که منطبق با اصول و اهداف مشترک میان دانش روابط عمومی و استاندارد مقبولیت اجتماعی می باشد بصورت زیر تعریف گردیده است.
WORK LABOR ACTION
در این مدل work به معنی کار پست و موقعیت است که فرد دربرابر آن احساس هویت شغلی نمی کند، آن را حرفه ای نازل و بی ارزش دانسته و خود را متعلق به آن نمی داند. شخص نمی خواهد که اجتماع وی را با این عنوان بشناسند و هیچ انگیزه ای برای تغییر و ارتقای سطح کیفی شغل، حرفه و سازمان خود ندارد.
همچنین labor به معنی حرفه ای است که فرد آن را به عنوان شغل خود پذیرفته و دربرابرآن احساس هویت می کند و در اجتماع وی را با این عنوان می شناسند. اما شخص هیچ انگیزه و رغبتی برای تلاش و افزایش سطح کیفی کار خود و ارتقای سازمان ازخود نشان نمی دهد. یعنی نسبت به شغل وحرفه خود بی تفاوت است.
اما action شغل و حرفه است که فرد نسبت به آن احساس هویت کامل می کند. بدان شغل علاقه مند بوده و همیشه در پی خلاقیت و نوآوری است و در تلاش است که سطح خود، حرفه و سازمانش را ازجهات گوناگون ارتقاء بخشد.
بدین صورت دانش روابط عمومی و استاندارد مقبولیت اجتماعی در حرکتی مشترک و موازی در تلاش اند که با تمرکز بیشتر بر روی افراد، افزایش انگیزش میان آنان و آموزشهای مستمر کارکنان محیط سازمانی را به گونه ای مهیا کرده و شرایطی را به وجود آورند که work را به labor و labor را به action تبدیل کنند.
این حرکت و تلاشی است دو سویه، موازی و هدفمند میان روابط عمومی سازمانها و استاندارد مقوبلیت اجتماعی که درنهایت موجب تعالی و مترتفع نمودن سطوح و ایجاد شرایطی برای بروز خلاقیت ها ونوآوری ها در سطوح کلان سازمانی می گردد.
امید است که کارشناسان و متخصصان روابط عمومی با توجه بیشتر به این استاندارد و وجوه اخلاقی، اجتماعی و عدالت گستر آن گام بلندی در اعتلای هر چه بشتر دانش مقدس روابط عمومی بردارند و جامعه ای خلاق، پویا و با محوریت اخلاق به وجود آورند.