مقدمه
هر سازمانی برای خود اهداف و استراتژیهای خاصی را دارد كه برای رسیدن به آنها از یافته های علمی و همچنین تجربی مرتبط با فعالیتهای صنعتی - تجاری خود استفاده می نماید. هر یك از واحدهای سازمانی برای رسیدن به امر مهم وظائفی را بعهده دارند كه می بایست به نحو احسنت انجام دهند تا سازمان به اهداف خود برسد. یكی از واحدهائی كه در سازمانها نقش هماهنگ كننده و حتی پیوند دهنده مهره های سازمانی و حفظ ارتباط مفید و مؤثر برون سازمانی را بعهده دارد دفتر روابط عمومی می باشد. از وظائف مهم دفاتر روابط عمومی، برقراری کانالهای ارتباطی بین سازمان و مشتریان، سرمایه داران، پرسنل با مدیران عالی سازمان، و مطلع نمودن جامعه هدف نسبت به اهداف سازمان است.
در مجموع از عمده وظائف روابط عمومی در سازمان ها می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
- اطلاع رسانی
- تشویق مشتریان و مخاطبان به استفاده و یا خرید خدمات و محصولات شركت یا سازمان از طریق تبلیغات
- هماهنگی امور درون سازمانی و برون سازمانی
- انجام تحقیقات اجتماعی و افكار سنجی درارتباط با اهداف سازمان
- برقراری ارتباط با نیروی انسانی در درون سازمان و همچنین مشتریان و مخاطبان برون سازمانی روابط عمومی ها روش های گوناگونی را به خدمت می گیرند تا با استفاده از تكنیك های ارتباطی بتوانند وظائف خود را به انجام رسانند.
اقدامات روابط عمومی ها براساس نوع فعالیت به دو دسته قابل تفكیك می باشند: دسته اول فعالیتهای از پیش برنامه ریزی شده و مرتبط با استراتژیهای كلان سازمان و دسته دوم اقدامات و فعالیتهای اجرائی كه بنا به نیاز سازمان در وقتهای تعیین شده انجام می گیرد. برگزاری مراسم خاص، تبلیغات و بازاریابی از اقدامات دسته دوم محسوب می شوند.
انتشار نشریات و بولتنها، ایجاد تابلوهای اعلانات و سایتهای خبری، چنانچه با مهارت گلچین کردن اطلاعات مورد نیاز و مفید برای رسیدن به اهداف سازمان انجام گیرد، موجب می گردد که نگرش جامعه هدف، خصوصاً نگرش پرسنل نسبت به محیط کاری خود، تحت کنترل سازمان درآید. از آنجا که نشریات و بولتنها به دیگر سازمانها نیز ارسال می شوند، علاوه بر بازاریابی و افزایش حسن شهرت سازمان، معرفی محصولات و خدمات می توانند موجب تحول در صنعت و تجارت گردند. شناساندن هر محصول صنعتی می تواند پایه ای برای رشد صنعتی و اختراع محصولی جدید شود.
بدین ترتیب نقش مهمی که دفاتر روابط عمومی در پیشرفت صنعت دارند از هیچکس پوشیده نیست. در حقیقت صنعت، بدون معرفی و بدون ایجاد رقابت بین واحدهای صنعتی راکد می ماند.
در ارتباط با فعالیتهای دسته اول كه ذكر آن شد، مدیران سازمان ها و شركتها تلاش می نمایند در عصر رقابت تجاری فعلی، سازمان تحت تصدی خود را به پیش برند. از اینرو با به خدمت گرفتن استعدادهای درخشان، صرف هزینه برای امور آموزشی و تحقیقات علمی و از این قبیل،با دیگر رقبا به مبارزه تجاری می پردازند. آنچه كه دغدغه فعلی صاحبان صنعت است استخدام، بكارگیری و تربیت نیروی انسانی كارآمد برای خدمت رسانی در جهت اهداف سازمان است.
در عصر حاضر كارگزینی سازمانها، وظیفه استخدام نیروی انسانی كارآمد را دارند و یكی از مهمترین وظائف متخصصان ارتباطات و روابط عمومی، تربیت نیروی انسانی و رفع مشكلات حاصل از زندگی صنعتی- تجاری آنان است. بنا بر پیشنهاد روانشناسان، رشته ای تحت عنوان روانشناسی صنعتی برای رسیدن به این امر مهم در حوزه علمی روانشناسی ایجاد گردید كه بعلت جدید بودن این رشته لازم است بیشتر مورد بررسی قرار گیرد.
روانشناسی صنعتی
روانشناسی به مطالعه علمی انسان و رفتارهای او و بررسی اصول و قواعدی که بر رفتار انسان در تمامی جنبه ها تأثیر می گذارد، گفته می شود و شاخه ها و زیرشاخه های زیادی دارد. یکی از زیرشاخه های این رشته علمی در بخش صنعت، که ارتباط بسیاری با وظائف دفاتر روابط عمومی در بخشهای صنعتی- تجاری دارد، روانشناسی صنعتی است. کاربرد اصول روانشناختی در مورد دست اندرکاران صنعت و تجارت مدت مدیدی است که فکر پژوهشگران را به خود مشغول کرده است.
از زمانیکه بشر دوره صنعتی و پس از آن انقلاب صنعتی را تجربه نمود، درگیر مسائل خاصی گردید که برای بررسی و حل آن مسائل نیاز به اصول و قواعد علمی محسوس شد. در بخش قوانین و مقررات، دولتمردان راههای مختلفی را پیش بینی کردند، در بخش پزشکی، بهداشت محیط کار مدنظر قرارگرفت. در بخش روانشناسی نیز به کاربرد اصول و یافته های این بخش از علوم در مورد کارکنان بخشهای صنعتی و تجاری پرداخته شد. از موضوعات مختلفی که در روانشناسی صنعتی مدنظر قرار گرفتند می توان مواردی را بدین شرح نام برد:
نحوه انتخاب پرسنل، راههای پیشرفت علمی و ارتقاء مهارتهای کارکنان، توسعه و بهبود شرایط کار، نحوه ارزیابی شخصیت فردی کارمندان و مدیران، بهبود شرایط محیطی کارگاهها و ساختمانهای اداری به منظور آسایش کارکنان، توسعه و بهبود روابط مؤثر بین کارکنان، راههای سازگاری بیشتر با خود و محیط خود، ارتباط با مشتری و بسیاری موارد مشابه در محیط کاری.
نقش روانشناسی صنعتی در تحقق اهداف سازمانها
از آنجا که تغییر و تحول در بخش صنعت اجنتاب ناپذیر است و نیروی انسانی در سرنوشت صنعتی جوامع بشری نقش مهمی را ایفاء می کند، بکارگیری یافته های روانشناسی صنعتی در تجارت یک ضرورت است. متأسفانه کارفرمایان سنتی با روانشناسی صنعتی بعنوان نظام علمی پویا در بخش تجارت، کمتر آشنا هستند و در پاره ای موارد مایلند که کنترل کارکنان و محیط کاری در انحصار ایده های خودشان باشد.
شایان ذکر است که مفاهیم و اصول روانشناسی صنعتی به قدری یچیده است که چنانچه بطور علمی بررسی و توسط متخصصان این رشته علمی در مراکز صنعتی- تجاری پیاده سازی نشود، ضرر و زیان آن بیشتر از منفعت آن خواهد بود. یکی از دلایل این مدعا این است که رفتارهای پیچیده آدمی در برابر محرکها بسیار متفاوت و در بسیاری موارد غیرقابل پیش بینی است.
تعدادی از کارکنان در برابر تغییرات کاری از خود مقاومت نشان می دهند و تغییرات صنعتی را تهدیدی برای نگرشها و عادات کاری تثبیت شده خود می دانند. در حالیکه تعدادی با روزمرگی دچار افسردگی و افت کاری می شوند و بیشتر راغب به تغییر و تحول هستند و وضعیت جدید را سودمندتر می دانند. رفتارهائی نظیر کم کاری، تنش های بین کارکنان و یا بین کارکنان و مدیران، عدم احساس تعلق به سازمان، افسردگی و بی تفاوتی در قبال سرنوشت سازمان، ... می توانند دلایل بسیار متفاوتی داشته باشند که بصورت واکنشهای مشابه، در افراد مختلف با رفتارهای متفاوت، بروز می کنند. برخورد غیرتخصصی با اینگونه پرسنل ، ممکن است با تنبیه و حتی اخراج همراه باشد.
در حالیکه یک متخصص، به ردیابی و کنکاش پیرامون دلایل این رفتارها می پردازد و با شناسائی دقیق علل بروز رفتارهای فردی و یا گروهی، کارفرما را قادر می سازد که موارد این چنینی را پیش بینی و بهترین تصمیم را اتخاذ نماید و حتی رفتارهای فردی کارکنان را در جهت منفعت سازمان هدایت نماید.
قائل بودن به تفاوتهای روانی و علائق در افراد موجب می گردد که فرد در بهترین شرایط و موقعیت متناسب با ویژگیهای روانیش بکار گرفته شود و قطعاً نتیجه آن، افزایش بهره وری سازمان است. رفتارهای انسانی در ایجاد ارتباط با دیگر افراد، الگو برداری، یادگیری و کسب مهارت و تجربه، قابل تغییر است. نگرشهای اولیه فرد با تأثیرگرفتن از محیط و افراد مؤثر بر محیط به سادگی جای خود را به نگرشهای جدید می دهد و به واسطه تغییر نگرش، تغییر رفتار فردی خود را بروز می دهد.
لزومآشنائی كارشناسان و مدیران دفاتر روابط عمومی با علم روانشناسی صنعتی شکل گیری نگرش افراد شاغل در بخشهای صنعتی- تجاری نسبت به محیط کاری خود، یکی از مهم ترین وظائف متخصصان علوم ارتباطات و روابط عمومی است. دفاتر و مراکز روابط عمومی حوزه هائی هستند که می توانند با استفاده از تئوریهای علمی روانشناسی صنعتی و ارتباطات، در شیوه های ارتباطی، تعامل، همگرائی و همدلی، برقراری تعادل ارتباط بین افراد، انتقال افکار و تجربیات، انتقال و مفهوم نمودن پیامها، و در نتیجه بهبود شرایط کاری و افزایش شهرت سازمان که منجر به پیشرفت و بازاریابی مؤثرتر می گردد، تحولات گسترده ای را ایجاد نمایند.
نتیجه گیری و پیشنهادات
یکی ازاهداف مهم دفاتر روابط عمومی ایجاد و حمایت از حسن شهرت سازمان است. دو فاکتور اصلی در رسیدن به این هدف: نیروی انسانی و نوع محصول یا خدمات هستند. نقش نیروی انسانی در بهبود کیفیت و حتی ایجاد تحول در نوع محصولات و خدمات، عامل اصلی در بقاء شهرت سازمان است. لذا کارفرمایانی که قائل به این مهم هستند در استخدام و تربیت نیروی انسانی سازمان خود، از دانسته های علمی متخصصان روابط عمومی استفاده می کنند. در حقیقت نیروی انسانی ویترین سازمان را تشکیل می دهد که تزئین کننده آن دفتر روابط عمومی آن سازمان است. براساس یافته های روانشناسان، استفاده از یافته های علمی در روانشناسی صنعتی می توان تأثیر بسزائی بر ایجاد انگیزه و احساس همبستگی سازمانی نیروی انسانی شاغل در یك سازمان داشته باشد. لذا پیشنهاد می گردد كارشناسان دفاتر روابط عمومی در سازمانها در زمینه روانشناسی صنعتی مطالعات خود را افزایش داده و یافته های این رشته علمی را در انجام وظائف كلان خود بكار برند.
نویسنده:دكتر مژگان صبری مدرس